Miesięczne archiwum: kwiecień 2026

Wytyczne do kwalifikowalności 2021-2027, Zasada konkurencyjności

Uprawnienie do ustanowienia warunków udziału w postępowaniu prowadzonym w trybie zasady konkurencyjności

Dodaj komentarz

W postępowaniach prowadzonych w trybie zasady konkurencyjności zamawiający mają możliwość ustalania warunków udziału w postępowaniu.

Zgodnie z treścią Sekcji 3.2.2. pkt 13) Wytycznych w zakresie kwalifkowalności wydatków na lata 2021- 2027:

Zamawiający może wymagać od wykonawców spełnienia warunków udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia. Warunki te zamawiający określa w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców. Warunki udziału oraz opis sposobu dokonywania oceny ich spełniania muszą być związane z przedmiotem zamówienia i proporcjonalne do niego oraz umożliwiać ocenę zdolności wykonawcy do należytego wykonania zamówienia. Zamawiający nie może formułować warunków przewyższających wymagania wystarczające do należytego wykonania zamówienia.

Z treści Wytycznych wynika, że warunki te mogą zostać ustanowione w zakresie:

  • sytuacji ekonomicznej lub finansowej wykonawców,
  • zdolności technicznej lub zawodowej wykonawców – warunek ten obejmuje możliwość wymagania  niezbędnego wykształcenia, kwalifikacji zawodowych, doświadczenia, potencjału technicznego wykonawcy lub osób skierowanych przez wykonawcę do realizacji zamówienia, umożliwiające realizację zamówienia na odpowiednim poziomie jakości.

Co istotne – zamawiający może wymagać od wykonawców ubiegających się o zamówienie spełnienia warunków udziału w postępowaniu. Jeśli zamawiający zdecyduje się na ustanowienie warunków udziału w postępowaniu  –   wówczas zobowiązany jest do zamieszczenia w treści zapytania ofertowego zarówno tych warunków jak i opisu sposobu dokonywania oceny ich spełniania. Jeśli warunków udziału w postępowaniu zamawiający nie stawia – wówczas zapytanie ofertowe nie będzie zawierało tego elementu. Same Wytyczne wskazują bowiem, w treści Sekcji 3.2.3. pkt 6) lit b), że:

Zapytanie ofertowe zawiera w szczególności: (…) b) warunki udziału w postępowaniu oraz opis sposobu dokonywania oceny ich spełniania, o ile warunki te są wymagane przez zamawiającego.

Tym samym w sytuacji braku ustalenia warunków udziału w postepowaniu – zamawiający nie ma obowiązku zawierania takich zapisów w zapytaniu ofertowym.

Zwrócić należy zatem uwagę na to, że zamawiający prowadząc postępowanie w trybie zasady konkurencyjności nie ma obowiązku ustalania warunków udziału w postępowaniu. Tym samym brak jest podstaw prawnych do tego, aby organ kontrolujący mógł postawić zarzut ich braku i traktować go jako nieprawidłowość.

Możliwe są przypadki, w których organ może – powołując się na przykład na specyfikę przedmiotu danego postępowania – usiłować stawiać zarzuty zamawiającemu z powodu braku ustalenia warunków udziału w postępowaniu. Niemniej jednak należy pamiętać o tym, że każdy tego rodzaju zarzut wskazujący na naruszenie musi znajdować oparcie w konkretnym przepisie Wytycznych. W analizowanym przypadku – podstawę zarzutu winien stanowić zapis Wytycznych, który ustanawiałby obowiązek dla zamawiającego ustalenia warunków udziału w postępowaniu. A takiego obowiązku w treści Wytycznych brak.

Czy podstawę zarzutu braku ustanowienia warunku czy też warunków udziału w postępowaniu prowadzonym w trybie zapytania ofertowego może stanowić postanowienie Wytycznych – Sekcja 3.2. pkt 1)? To znaczy, czy organ kontrolujący może wywieść, że brak ustanowienia warunków udziału w postępowaniu stanowi naruszenie zasady zapewnienia uczciwej konkurencji  oraz równego traktowania wykonawców.

Zdecydowanie nie. Zapis Sekcji 3.2. pkt 1) Wytycznych brzmi:

Właściwa instytucja zobowiązuje beneficjenta w umowie o dofinansowanie projektu, a wnioskodawców w regulaminie wyboru projektów – do przygotowania i przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia w sposób zapewniający zachowanie uczciwej konkurencji oraz równe traktowanie wykonawców, a także do działania w sposób przejrzysty i proporcjonalny – zgodnie z procedurą określoną w niniejszym podrozdziale (zasada konkurencyjności).

Powyższe nie oznacza, że w sytuacji braku właściwego przepisu Wytycznych, wskazującego na konkretny obowiązek zamawiającego istnieje możliwość posiłkowania się naruszeniem zasad, o których mowa powyżej, aby uzasadnić stwierdzenie naruszenia Wytycznych a co za tym idzie – uzasadnić stwierdzenie występowania nieprawidłowości. Samo naruszenie zasady czy to proporcjonalności czy uczciwej konkurencji musi przejawiać się w jakimś niedozwolonym w świetle przepisów Wytycznych zachowaniem czy zaniechaniem zamawiającego. Tym samym nie można uznać za prawidłowy postawiony zarzut organu kontrolującego (w tym rozpatrywanym w niniejszym artykule przypadku), że poprzez brak postawienia warunków udziału w postępowaniu – zamawiający naruszył zasadę uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców. W dalszym ciągu bowiem brak jest podstawy prawnej, która powodowałaby, że ten brak ustalenia warunku udziału w postępowaniu jest naruszeniem wytycznych, prowadzi do naruszenia którejkolwiek ze wskazanych zasad postępowania.

„Przepis art. 16 p.z.p. nie może stanowić samodzielnej podstawy zarzutów odwołania. Przepis ten odnosi się do zasad prowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Przepis dotyczący zasad prowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego zawsze winien odnosić się do czynności lub zaniechań wynikających z ustawy. Wykonawca korzystający ze środków ochrony prawnej jest tym samym zobligowany do uściślenia naruszenia konkretnej zasady poprzez powiązanie jej z konkretnym przepisem ustawy.” (wyrok KIO z dnia 12 maja 2023 r. sygn. akt KIO 1196/23).

Jak wskazuje się w orzecznictwie i doktrynie, przepis dotyczący zasad prowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego zawsze winien odnosić się do czynności lub zaniechań wynikających z ustawy (tak wyrok KIO z 18 stycznia 2011 r., sygn. akt KIO 2816/10). Wykonawca korzystający ze środków ochrony prawnej jest tym samym zobligowany do uściślenia naruszenia konkretnej zasady poprzez powiązanie jej z konkretnym przepisem ustawy.

Również w wyroku KIO z 22 lutego 2023 r., sygn. akt KIO 360/23 Izba podniosła, że przepisy art. 16 pkt 1 i 2 oraz art. 17 ust. 2 ustawy Prawo zamówień publicznych nie mogą stanowić samodzielnej podstawy odwołania, muszą być powiązane z innymi przepisami ustawy, a postawiony zarzut naruszenia przepisów musi zostać skonkretyzowany w odwołaniu.

Każde naruszenie przepisów dotyczących udzielenia zamówienia jest równocześnie naruszeniem zasad udzielania zamówień publicznych, opisanych w art. 16 i 17 ustawy Pzp, a więc taka podstawa prawna zarzutów jest zbyt ogólna, aby mogła być jako samodzielna, rozpatrzona w ramach postępowania odwoławczego.

‘(…) istotnym jest zauważenie, że przepis art. 16 ustawy Pzp nie może stanowić samodzielnej podstawy do sformułowania zarzutów odwołania.” (wyrok KIO z dnia 5 listopada 2024 r., sygn. akt KIO 3445/24).

Tym samym mając na uwadze, w jaki sposób należy konstruować zarzut naruszenia ustawy Prawo zamówień publicznych w kontekście zasad postępowania, należy wskazać, że organ kontrolując stawiając zarzut naruszenia zasad postępowania prowadzonego w trybie zasady konkurencyjności musi powiązać go z innym przepisem Wytycznych, który wyznacza jakąś powinność dla zamawiającego.

Uznanie za prawidłowe i dopuszczalne powoływanie się przez organu kontroli wyłącznie na ogólne zasady prowadzenia postępowania w trybie zasady konkurencyjności stwarza ryzyko nie tylko dowolności czy też subiektywnej oceny prawidłowości postępowania ale również pozbawia drugą stronę możliwości jakiejkolwiek obrony w zakresie tego, że postępowanie zostało przeprowadzone prawidłowo. A należy mieć na uwadze, że działania organu kontrolującego winny być dokonywane na podstawie i w granicach prawa.   

Oczywiście można przyjąć, że przecież możliwe jest wskazanie, że w ocenie organu doszło do naruszenia Sekcji 3.2. pkt 1) w zw. z postanowieniami Sekcji 3.2.2. pkt 13) Wytycznych poprzez brak ustanowienia warunku udziału w postępowaniu podczas gdy w ocenie organu wskazane było zastosowanie warunku udziału w postępowaniu.  Powyższy skonstruowany zarzut nie jest prawidłowy i nie powinien zostać uznany za zasadny. Nie sposób bowiem z zapisu wytycznych, który zawiera uprawnienie dla zamawiającego, pozostawione jego uznaniu – wywieść, że brak skorzystania z tego uprawnienia stanowi naruszenie zasad prowadzenia postępowania, np., że zaburza konkurencję miedzy wykonawcami czy też wpływa na nierówne traktowanie wykonawców.

Z drugiej strony, przyglądając się tym zasadom nie sposób uznać, że brak ustanowienia warunku udziału w postępowaniu może wpływać na naruszenie ww. zasad. W sytuacji braku ustanowienia warunków udziału w postępowaniu nie sposób mówić, że:

  • doszło do ograniczenia, utrudnienia czy zaburzenia konkurencji między wykonawcami – brak ustanowienia warunku udziału w postępowaniu w tym zakresie nie prowadzi do ograniczenia dostępu do zamówienia żadnemu z wykonawców, którzy są potencjalnie zainteresowani ubieganiem się o to zamówienie,
  • brak warunku udziału w postępowaniu nie prowadzi do faworyzowania jakiejkolwiek grupy wykonawców – każdy spełniający pozostałe wymagania wynikające z treści zapytania ofertowego może ubiegać się o jego udzielenie,
  • brak warunku udziału w postępowaniu nie narusza również równego traktowania czy uczciwej konkurencji pomiędzy wykonawcami z punktu widzenia porównywalności ofert – wykonawcy bowiem poprzez przystąpienie do postepowania oferują wykonanie zamówienia na takich samych zasadach , wynikających z opisu przedmiotu zamówienia i na zasadach i wymaganiach wynikających z pozostałych zapisów zapytania ofertowego; uczciwą ocenę i porównanie ofert zapewniają ustalone w postępowaniu kryteria oceny ofert; do porównania ofert nie służą warunki udziału w postępowaniu a ustalone kryteria oceny;
  • wymagania określone przez zamawiającego w stosunku do wykonania przedmiotu zamówienia mogą być wystarczająco określone i w ten sposób niekoniecznie nawet zasadne jest weryfikowanie sytuacji podmiotowej w zakresie spełniania warunku udziału w postępowaniu pod kątem zapewnienia rękojmi należytego wykonania zamówienia;

„Zachowanie uczciwej konkurencji i równego traktowania wykonawców nakazuje zamawiającemu taki sposób określenia poszczególnych elementów przygotowywanego postępowania, który stanowić będzie złoty środek pomiędzy rzeczywistymi potrzebami zamawiającego a wprowadzanymi ograniczeniami dostępu do zamówienia, ze względu na postawione wymogi odnoszące się zarówno do sposobu wykonania danego zamówienia, jak i niezbędnego poziomu weryfikacji wykonawcy, który da gwarancję jego należytego wykonania.” (wyrok KIO z dnia 6 maja 2024 r. sygn. akt KIO 1241/24).

Nie należy tracić z pola widzenia tego, że w wyniku przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia będzie zawarta umowa między stronami, która będzie stanowiła podstawę do egzekwowania od wykonawcy wykonania zamówienia zgodnie z jego treścią. Tym samym nie sposób uznać, że brak ustalenia warunków udziału w postępowaniu jest działaniem nieprawidłowym.

Do tego wątpliwe wydaje się uprawnienie dla organów kontroli do kwestionowania uprawnień zamawiającego skoro Wytyczne daje to uprawnienie i nie dokonują jego ograniczenia ani nie ustanawiają żadnych dodatkowych warunków, których spełnienie uzasadnia czy też legalizuje możliwość skorzystania bądź nieskorzystania z uprawnienia ustalenia warunków udziału w postępowaniu.

Pamiętać również należy, że naruszenie musi wywoływać szkodę – choćby potencjalną, przejawiającą się w możliwości negatywnego wystąpienia wpływu na wysokość wydatku z budżetu UE na zamówienie dotknięte nieprawidłowością. W sytuacji braku ustanowienia warunku udziału w postępowaniu (gdyby uznać to za naruszenie wytycznych) – nie sposób dopatrzyć się takiego wpływu. Nie dojdzie bowiem do dokonania wydatku  w warunkach ograniczonej konkurencji – wręcz odwrotnie: konkurencja w tym zakresie jest maksymalnie rozszerzona co powoduje, że wydatek zamawiającego na takie zamówienie nie będzie zawyżony. Zamawiający dokona wyboru oferty najkorzystniejszej na podstawie kryteriów określonych w zapytaniu ofertowym – a więc wybór i zawarcie umowy nastąpi zgodnie z Wytycznymi do kwalifikowalności. W tej sytuacji tym samym wykluczone jest aby wystąpił jakikolwiek negatywny wpływ na budżet UE.

Konflikt interesów

Konflikt interesów w zapytaniu ofertowym

Dodaj komentarz

Wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2025 r. sygn. akt I GSK 541/22:

NSA uchylił zaskarżony wyrok sądu I instancji w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. 

Stan faktyczny był następujący:

Zamówienie, którego przedmiotem było wykonanie budowy przyłączeń do sieci ciepłowniczej – udzielone zostało w oparciu o zasadę konkurencyjności, w trybie zapytania ofertowego skierowanego do trzech potencjalnych wykonawców oraz opublikowanego w tym samym dniu na stronie internetowej Beneficjenta. W odpowiedzi na zapytanie tylko jeden Wykonawca złożył ofertę. Instytucja weryfikująca prawidłowość przeprowadzenia postępowania stwierdził występowanie konfliktu interesów. Stwierdzone zostało powinowactwo II stopnia w linii bocznej pomiędzy prezesem zarządu beneficjenta a osobą reprezentującą wykonawcę, który złożył ofertę (prezes Beneficjenta oraz przedstawiciel wykonawcy są szwagrami)  Beneficjent nie wykluczył wykonawcy z udziału w postępowaniu lecz dokonał wyboru oferty Wykonawcy jako najkorzystniejszej i zawarł z nim umowę. Sytuacja ta została przez organ uznana za konflikt interesów polegający na udzieleniu zamówienia podmiotowi powiązanemu osobowo z Beneficjentem i organ nałożył korektę w wysokości 100% wydatków zamówienia.

W zastrzeżeniach do informacji pokontrolnej beneficjent wskazał, że uprawniony był do udzielenia zamówienia podmiotowi powiązanemu z uwagi na to, że zamówienie to jest zamówieniem sektorowym. Niemniej jednak organ stwierdził, że powyższe nie podważa zasadności stwierdzonej nieprawidłowości. Organ wskazał, że bezspornym jest, że beneficjent ustanowił warunek wykluczający z postępowania podmioty powiązane z nim osobowo lub kapitałowo. W związku z powyższym beneficjent  powinien konsekwentnie się go trzymać i wykluczyć ofertę wykonawcy, a nie uznać ją za najkorzystniejszą. W ocenie organu, działanie takie stanowiło naruszenie w zakresie wyboru najkorzystniejszej oferty, poprzez wybór oferty niespełniającej warunków udziału w postępowaniu, w związku z czym finalnie została nałożona korekta w wysokości 25% wydatków kwalifikowalnych. Decyzją podtrzymano ww. korektę po rozpatrzeniu odwołania wykonawcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę – sąd w wyroku wskazał, że „wykonawca nie spełnił wszystkich warunków udziału w postępowaniu, i powinien zostać wykluczony z przedmiotowego postępowania. Ponadto bez znaczenia jest fakt, że w przedmiotowym postępowaniu wpłynęła tylko jedna oferta. W ocenie Sądu nawet jeżeli wpłynęła tylko jedna oferta to nadal wszystkie warunki udziału w postępowaniu określone w zaproszeniu do składania ofert są wiążące dla każdego oferenta. Skoro skarżąca postawiła powyższy warunek udziału w postępowaniu to była zobowiązana konsekwentnie wymagać jego spełnienia przez wykonawców, którzy złożyli oferty w przedmiotowym postępowaniu. Okoliczność wpływu tylko jednej oferty nie jest podstawą do wybrania oferty, która nie spełnia warunków udziału w postępowaniu i podlega wykluczeniu.”

W zakresie uzasadnienia występowania szkody sąd wskazał, że: „naruszenie jakiego dopuścił się beneficjent mogło spowodować, że część wykonawców, których oferta mogłaby okazać się korzystniejsza odstąpiło od udziału w postępowaniu. W konsekwencji mogło to spowodować szkodę w budżecie UE poprzez finansowanie ze środków publicznych nieuzasadnionego wydatku. Słusznym jest bowiem ustalenie, że odmienne potraktowanie jedynego wykonawcy, który złożył ofertę w przedmiotowym postępowaniu jest naruszeniem zasady uczciwej konkurencji, przejrzystości postępowania i równego traktowania wykonawców obowiązujących przy procedurze zasady konkurencyjności. Ustanawiając omawiany warunek udziału w postępowaniu Beneficjent wykluczył z zamówienia wszelkich wykonawców powiązanych z nim osobowo lub kapitałowo. Następnie zaś wybrał ofertę wykonawcy powiązanego z nim osobowo, tak jakby warunek ten nie został sformułowany.”

Została wniesiona skarga kasacyjna. NSA w uzasadnieniu stwierdził, że „doszło do naruszenia  art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie w jakim Sąd I instancji w istocie nie ustosunkował się do podnoszonej przez spółkę kwestii błędnej wykładni sformułowanego w zapytaniu ofertowym warunku udziału w prowadzonym przez nią postępowaniu ofertowym oraz nie wyjaśnił przesłanek które przemawiały za tym aby uznać, że w sprawie zaistniało takie powiązanie pomiędzy zamawiającym (skarżącą spółką) a wykonawcą, które powodowało niemożność udzielenia zamówienia. Kwestia ta zaś miała podstawowe znaczenie dla ustalenia czy w realiach tej sprawy doszło czy nie doszło do naruszenia procedur, o których mowa w art. 184 u.f.p., co z kolei rzutuje na ocenę prawidłowości zastosowania dyspozycji art. 207 ust. 1 pkt 2 u.f.p. oraz innych zastosowanych w sprawie regulacji.”

Kwestią sporną było ustalenie czy wybrany wykonawca spełniał warunki udziału w postępowaniu. NSA wskazał, że niesporne były okoliczności, że prezes zarządu Beneficjenta (skarżącej spółki) oraz reprezentujący wykonawcę (prezes zarządu jego komplementariusza) są szwagrami. Ponadto NSA zwrócił uwagę na to, że beneficjent w treści skargi wskazywał, że powiązania osobowe i kapitałowe wskazane w ww. warunku udziału w postępowaniu mogą zachodzić wyłącznie pomiędzy następującymi podmiotami:

  • wykonawcą a zamawiającym, lub
  • wykonawcą a osobą upoważnioną do zaciągania zobowiązań po stronie zamawiającego,
  • lub wykonawcą a osobą wykonującą w imieniu zamawiającego czynności związane z przeprowadzeniem procedury wyboru wykonawcy.

Sąd I instancji nie odniósł się do powyższego.

NSA wskazał, że beneficjent podnosił, że w sformułowaniu warunku – w przeciwieństwie do określenia kręgu podmiotowego zamawiającego – pominięto osoby reprezentujące wykonawcę, czy osoby wykonujące czynności w jego imieniu. Katalog zaś osób, pomiędzy którymi w przedmiotowym postępowaniu o udzielenie zamówienia nie mogą zachodzić określone powiązania osobowe i kapitałowe ma przy tym niewątpliwie charakter zamknięty.

Dodatkowo warunek zawarty w zapytaniu różnił się spójnikiem „i” w stosunku do wytycznych: „sformułowany przez spółkę warunek odnośnie powiązań kapitałowych i osobowych zawiera koniunkcję (poprzez użycia spójnika „i’), co oznacza, że związek pomiędzy zamawiającym a wykonawcą wykluczający możliwość udzielenia zamówienia musi jednocześnie wypełniać znamiona powiązania kapitałowego i (oraz) osobowego. Dla porównania, w Wytycznych w tym zakresie użyto zaś spójnika „lub”, co powoduje inne skutki dla interpretacji warunku.”

Reasumując, NSA zwrócił sprawę do ponownego rozpoznania do WSA – „Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy uwzględni stanowisko i wyjaśnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego w niniejszym orzeczeniu, odnosząc się merytorycznie do podnoszonego przez spółkę zarzutu błędnej wykładni warunku udziału w prowadzonym przez nią postępowaniu oraz dokona oceny prawidłowości wykładni zastosowanej przez organ w tym względzie, mając także na uwadze specyfikę sformułowania warunku przez spółkę (w którym użyto – inaczej niż ma to miejsce w Wytycznych – spójnika „i”).”

Tym samym w treści wyroku NSA zwrócił uwagę na konieczność analizy stwierdzenia określenia „wykonawcy” w treści wytycznych do kwalifikowalności w odniesieniu do przesłanki wykluczenia. W treści wytycznych przesłanka brzmi następująco:

W celu uniknięcia konfliktu interesów, w przypadku beneficjenta, który nie jest zamawiającym w rozumieniu Pzp, zamówienia nie mogą być udzielane podmiotom powiązanym z nim osobowo lub kapitałowo, z wyłączeniem zamówień sektorowych i zamówień określonych w sekcji 3.2.1 pkt 2 lit. i.

Definicję konfliktu interesów zawiera następny punkt wytycznych – który poprzez powiązania beneficjenta z wykonawcą rozumie następujące powiązania pomiędzy osobami wykonującymi po stronie zamawiającego czynności związane z przygotowaniem oraz przeprowadzeniem postępowania.

Czynności związane z przygotowaniem oraz przeprowadzeniem postępowania o udzielenie zamówienia wykonują osoby zapewniające bezstronność i obiektywizm. Osoby te składają oświadczenie w formie pisemnej lub w formie elektronicznej (w rozumieniu odpowiednio art. 78 i art. 78¹ Kodeksu cywilnego) o braku istnienia albo braku wpływu powiązań osobowych lub kapitałowych z wykonawcami na bezstronność postępowania, polegających na:

a) uczestniczeniu w spółce jako wspólnik spółki cywilnej lub spółki osobowej, posiadaniu co najmniej 10% udziałów lub akcji (o ile niższy próg nie wynika z przepisów prawa), pełnieniu funkcji członka organu nadzorczego lub zarządzającego, prokurenta, pełnomocnika,

b) pozostawaniu w związku małżeńskim, w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa lub powinowactwa w linii bocznej do drugiego stopnia, lub związaniu z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli albo pozostawaniu we wspólnym pożyciu z wykonawcą, jego zastępcą prawnym lub członkami organów zarządzających lub organów nadzorczych wykonawców ubiegających się o udzielenie zamówienia,

c) pozostawaniu z wykonawcą w takim stosunku prawnym lub faktycznym, że istnieje uzasadniona wątpliwość co do ich bezstronności lub niezależności w związku z postępowaniem o udzielenie zamówienia.

Tym samym, mając na uwadze powyższą sytuację faktyczną z wyroku – niekoniecznie powiązanie pomiędzy np. prezesem zarządu a osobą, która reprezentuje na podstawie pełnomocnictwa wykonawcę składającego ofertę w postępowaniu nie jest powiązaniem wyczerpującym automatycznie znamiona konfliktu interesów. A co za tym idzie samo stwierdzenie tego powiązania nie jest podstawą do stwierdzania nieprawidłowości i uznawania za niekwalifikowalne wydatków w całości. Powyższe sygnalizowałam już w poprzednich wpisach odnoszących się do konfliktu interesów.